Definicja:

• nieprawidłowe podwyższenie temperatury ciała, któremu czasem towarzyszą dreszcze i pocenie się
• towarzyszy wielu chorobom
• objaw walki organizmu z chorobą (większość wirusów i bakterii traci zdolność rozmnażania się w temperaturze powyżej 38,5°C)
• przedłużająca się gorączka lub gorączka powyżej 39,5°C może doprowadzić do odwodnienia, bólów głowy, nudności, drgawek
• u osób starszych wysoka gorączka jest zagrożeniem życia! 

• gorączka krótkotrwała (trwa 1-2 dni, temperatura podwyższona o 2-2,5°C od normy); w przebiegu zatruć i ostrych zakażeń
• gorączka ciągła (temperatura podwyższona o 1,5-2°C od normy; utrzymuje się przez kilka tygodni); w przebiegu zapalenia płuc, duru brzusznego, płonicy
• gorączka zwalniająca = skacząca = septyczna (wahania dobowe wynoszą 1,5-3°C); w przebiegu zapalenia płuc, gruźlicy, ropnicy, posocznicy
• gorączka przerywana = przepuszczająca (okresy gwałtownego wzrostu i spadku temperatury występują na przemian z okresami bez gorączki); w przebiegu zimnicy
• gorączka powrotna (długie okresy bezgorączkowe oddzielają okresy gorączkowe); w przebiegu duru powrotnego

• inwazja drobnoustrojów chorobotwórczych
• czynniki fizyczne – urazy  czaszki, wstrząśnienie mózgu, wylew krwi do mózgu, nadciśnienie śródczaszkowe
• impulsy odruchowo-nerwowe – pod wpływem silnych przeżyć psychicznych i na tle nerwowym

• gruźlica
• choroby nowotworowe
• mononukleoza
• reumatoidalne zapalenie stawów
• toczeń
• ostre stany zapalne
• zatrucie ciążowe
• zapalenie ucha środkowego

• brak apetytu
• zmęczenie
• osłabiona koncentracja
• niepokój
• oszołomienie

• temperatura powyżej 38°C  - u dzieci poniżej 3. miesiąca
• temperatura powyżej 39,5°C – u dzieci i dorosłych do 60. roku życia
• temperatura powyżej 39°C – u osób starszych (po 60. roku życia)
• temperatura 38,5°C utrzymująca się powyżej 3 dni
• temperatura jest podwyższona ponad 3 tyg. i/lub towarzyszy wymiotom, biegunce, obrzękom stawów, sztywności karku  

• kontrolerem temperatury w organizmie jest część mózgu – tzw. podwzgórze
• drobnoustroje chorobotwórcze pobudzają krwinki białe do uwalniania pirogenów (substancji gorączkotwórczych)
• pirogeny wędrują z krwią do mózgu i pobudzają podwzgórze do podwyższenia temperatury
• okres narastania temperatury: wzmożone wytwarzanie ciepła w organizmie
• okres szczytowy: oddawanie ciepła w organizmie jest proporcjonalne do jego wytwarzania
• okres zejścia: okres zdrowienia, bez działania gorączkotwórczego  

• rozpoznanie przyczyn wystąpienia gorączki
• badania krwi
• RTG
• czasem - biopsja

• farmakologiczne obniżanie temperatury ciała

• kwas acetylosalicylowy – u osób powyżej 18. roku życia
• paracetamol

• aromaterapia: olejki z kamfory eukaliptusa, cytryny, hyzopu
• chłodne i letnie okłady, kompresy i obmywanie ciała
• zioła: kwiat bzu czarnego, kwiatostan lipy, owoce maliny, napary z tymianku lub rumianku
• duża ilość napojów

• alkoholu
• kofeiny 

• powinno się dużo spać i pozostawać w łóżku
• w czasie gorączki nie wolno korzystać z sauny!

INFORMACJE DODATKOWE:

• temperatura ciała człowieka utrzymuje się na względnie stałym poziomie i normalnie podlega niewielkim wahaniom
• w warunkach zdrowia temperatura wzrasta podczas wysiłku fizycznego lub napięcia nerwowego czy emocjonalnego; obniża się natomiast w czasie snu lub podczas przebywania w niskiej temperaturze otoczenia
• stała temperatura utrzymywana jest dzięki zachowywaniu równowagi pomiędzy procesami gromadzenia ciepła a procesami jego utraty
• ciepło wytwarzane jest w trakcie procesów przemiany materii, ale także może być wchłaniane z zewnątrz
• wytworzone ciepło organizm ludzki może zatrzymać lub oddawać do otoczenia
• zatrzymanie ciepła jest możliwe dzięki skurczowi naczyń krwionośnych skóry

Utrata ciepła odbywa się poprzez:

• przewodzenie – ciepło przenika z organizmu do otaczającego powietrza lub wody (np.: w czasie kąpieli)
• konwekcję – przesuwanie się ogrzanych warstw powietrza i wprowadzanie na ich miejsce warstw chłodniejszych
• promieniowanie – oddawanie ciepła zimnemu przedmiotowi (np.: zimnej ścianie)
• parowanie – wydzielanie potu poprzez gruczoły potowe na powierzchni skóry.

Zmiany temperatury otoczenia i temperatury wewnętrznej są wykrywane w organizmie dzięki termoreceptorom rozmieszczonym w różnych obszarach ciała.

Najważniejsze to ośrodek utraty ciepła oraz ośrodek wytwarzania i zachowania ciepła, znajdujące się na podwzgórzu.

• ośrodek utraty ciepła – wykrywa temperaturę krwi dopływającej do podwzgórza; scala otrzymane informacje z różnych obszarów i uruchamia reakcje fizjologiczne mające na celu utratę ciepła (rozszerzenie naczyń krwionośnych i wydzielanie potu)
• ośrodek wytwarzania i zachowania ciepła – stymuluje mechanizmy drżenia mięśniowego; powoduje zwężenie naczyń krwionośnych skóry i pobudza wydzielanie hormonów nasilających procesy przemiany materii (głównie adrenaliny i hormonów tarczycy). Proces adaptacji do panujących warunków temperaturowych nazywamy aklimatyzacją. Wskutek działania różnego rodzaju czynników (bakteryjnych, wirusowych lub toksyn) może dojść do gorączki. Dlatego też jest ona tak ważnym i częstym objawem rozpoznawczym wielu chorób

GORĄCZKA = HIPERTERMIA:

• powstaje, gdy ilość ciepła wytwarzanego w organizmie lub pobieranego z zewnątrz przewyższa możliwości jego utraty
• skrajną jej postacią jest udar cieplny – temperatura wewnętrzna szybko narasta, a po osiągnięciu wartości 42-43°C dochodzi do wstrząsu i śmierci
• często występuje przy odwodnieniu, prowadzi do zaburzeń ciśnienia i oddychania

Hipertermia złośliwa:

• występuje u niektórych osób podczas zabiegów chirurgicznych wykonywanych w znieczuleniu ogólnym
• dochodzi do nadmiernej produkcji ciepła w mięśniach szkieletowych, pobudzenia układu współczulnego, wzmożonego napięcia mięśni szkieletowych
• przy narkozie eliminacja ciepła jest utrudniona, dochodzi więc do zagrożenia życia

Hipotermia:

• obniżenie temperatury wewnętrznej ciała poniżej 35°C
• wytwarzanie ciepła nie nadąża za jego utratą z organizmu
• przy łagodnym przebiegu – drżenie mięśni, apatia, dezorientacja, euforia
• przy spadku temperatury do 34°C – bradykardia, utrata przytomności, zaburzenia rytmu serca
• dalsze spadki temperatury (max do 30°C) prowadzą do migotania przedsionków i komór serca, a te do śmierci

Hipotermia przypadkowa:

• występuje u ludzi starszych
• jest wynikiem zaburzeń odczuwania zimna, obniżeniem przemiany materii i upośledzeniem przebiegu procesów zwiększania produkcji ciepła
• bywa przyczyną zgonów ludzi starszych przy niesprzyjających warunkach pogodowych

MIERZENIE TEMPERATURY:

• pod pachą lub w pachwinie
• w odbytnicy - u dzieci i osób nieprzytomnych
• w ustach - nie wolno u dzieci i osób nieprzytomnych! Bezpośrednio przed takim mierzeniem chory nie powinien przyjmować zbyt zimnych lub zbyt gorących pokarmów