Układ krążenia człowieka składa się z serca i naczyń krwionośnych wypełnionych krwią.

Krew pompowana przez serce w zamkniętym układzie naczyń krwionośnych tworzy krążenie „małe” (płucne) i krążenie „duże” (obwodowe).

Siłą napędową dla przepływu krwi jest różnica ciśnień. W całym układzie obowiązuje zasada ciągłości przepływu: w określonym odcinku czasu taka sama objętość krwi ulega przesunięciu przez poszczególne odcinki układu krążenia. Podczas każdego skurczu lewa komora serca tłoczy krew natlenowaną za pośrednictwem aorty (tętnicy głównej), a w tym samym czasie komora prawa wtłacza krew odtlenowaną tętnicą płucną. 

Układ krążenia pośrednio odpowiedzialny jest za utrzymanie stałego ciśnienia gazów oddechowych i równowagi kwasowo-zasadowej, wodno-elektrolitowej i energetycznej.

Krew przenosi do tkanek organizmu tlen, substancje odżywcze i hormony. Natomiast odprowadza dwutlenek węgla i produkty przemiany materii. Krążenie krwi w organizmie odbywa się w zamkniętym układzie naczyń krwionośnych. Krew krąży pod wpływem pracy tłoczącej serca. Z serca na obwód płynie tętnicami, natomiast do serca transportują ją żyły. Krwinki czerwone (powstające w szpiku kostnym) transportują tlen z płuc do wszystkich tkanek organizmu. Krwinki białe (także powstające m. in. w szpiku kostnym) biorą udział w procesach odpornościowych. Płytki krwi (wytwarzane w komórkach siateczki szpiku kostnego) odgrywają ważną rolę w procesach krzepnięcia krwi i hamowania krwawień.

Krążenie „małe” (płucne):
rozpoczyna się w komorze prawej serca pniem płucnym. Pień płucny tworzą tętnice płucne (prawa i lewa). Odgałęzienia obu tętnic odchodzą dalej, aż do naczyń włosowatych tętniczych. Tętniczki włosowate przechodzą w naczynia zawłosowe, które łączą się w żyły. Pniem płucnym i w jego gałęziach płynie krew odtlenowana (bogata w dwutlenek węgla). Żyły płucne prawe i lewe wychodzą po dwie z każdego płuca i po krótkim przebiegu wpadają do lewego przedsionka serca. Żyłami płucnymi płynie krew natlenowana (bogata w tlen).

Krążenie „duże” (obwodowe):
rozpoczyna się w lewej komorze serca, stamtąd krew wpływa do aorty. Aorta wstępująca tworzy łuk i aortę zstępującą, od której na wysokości przepony odchodzą: aorta piersiowa i aorta brzuszna, której odgałęzieniem jest tętnica biodrowa wspólna prawa i lewa. Od aorty wstępującej odchodzą tętnice wieńcowe (lewa i prawa), które unaczyniają serce. Od łuku aorty odchodzą tętnice szyjne (biegną obok tchawicy i krtani) i tętnice podobojczykowe (biegną między obojczykiem a żebrami). Tętnice szyjne unaczyniają szyję i głowę (zaopatrują w krew mózgowie, narządy wzroku i słuchu, jamę nosową). Tętnica podobojczykowa przedłuża się w tętnice pachowe, a dalej – w tętnice ramienne, promieniowe i łokciowe, aż do utworzenia łuków dłoniowych i naczyń krwionośnych palców dłoni. Od aorty piersiowej odchodzi 10 par tętnic międzyżebrowych, tętnice przeponowe oraz tętnice narządów klatki piersiowej. Aorta brzuszna i jej odgałęzienia zaopatrują w krew powłoki i narządy jamy brzusznej. Pień trzewny odchodzi od aorty na wysokości pierwszego kręgu lędźwiowego. Unaczynia on żołądek, dwunastnicę i trzustkę, wątrobę i śledzionę. Tętnice krezkowe unaczyniają dwunastnicę i trzustkę, jelita, okrężnicę, a dalej odbytnicę. Tętnice biodrowe zaopatrują w krew narządy miednicy, dalej przedłużają się w tętnice udowe. Te natomiast – w tętnice podkolanowe, dalej – tętnice piszczelowe, które biegną wzdłuż łydek aż do palców stóp. Krew płynąca odpowiednimi tętnicami do tkanek powraca do serca żyłami.

Przepływ krwi zależy od wielu czynników, z których główne to:

• różnica ciśnień, która stanowi siłę napędową
• opór, jaki napotyka krew płynąc naczyniami krwionośnymi.

W całym układzie obowiązuje zasada ciągłości przepływu:

• w określonym czasie taka sama objętość krwi przepływa przez poszczególne odcinki układu krążenia.

   

  SERCE:

Podstawowym zadaniem serca jest utrzymanie stałego przepływu krwi z układu żylnego do układu tętniczego poprzez krążenie płucne, w którym dochodzi do jej natlenowania. Pełni ono w organizmie rolę pompy tłoczącej. W czasie rozkurczu serca krew napływa do jego poszczególnych jam i powoduje ich rozciąganie. W czasie skurczu wytwarza się napięcie mechaniczne i mięśnie serca ulegają skróceniu, co powoduje wzrost ciśnienia i następuje przepompowanie krwi z serca do tętnic.

BUDOWA ANATOMICZNA:
Położone jest w śródpiersiu. Ma kształt spłaszczonego stożka. Z zewnątrz otoczone jest błoną surowiczą, zwaną osierdziem. Ściana serca zbudowana jest z trzech warstw: wewnętrznej (wsierdzia), środkowej (śródsierdzia) i zewnętrznej (nasierdzia). Wsierdzie składa się ze śródbłonka i błony łącznotkankowej zawierającej naczynia krwionośne i nerwy. Śródsierdzie – w jego skład wchodzi: szkielet serca, mięsień serca i układ bodźco-przewodzący serca.

Układ bodźco-przewodzący serca:

• jest systemem komórek będących rozrusznikiem dla serca
• komórki te mają zdolność do spontanicznego i rytmicznego samopobudzania się
• istnieje kilka grup takich komórek – każda o własnej częstotliwości pobudzeń
• układ zapewnia odpowiednią synchronizację skurczów
• decyduje o szybkiej i skoordynowanej pracy serca

Serce zbudowane jest z dwóch przedsionków i dwóch komór. Na powierzchni serca, na granicy przedsionków i komór biegnie bruzda wieńcowa, a na granicy komór – bruzda międzykomorowa. W tych bruzdach układają się tętnice i żyły serca. Krew do serca doprowadzają dwie tętnice wieńcowe (prawa i lewa). Krew z mięśnia serca odprowadzają żyły sercowe do zatoki wieńcowej, która wpada do prawego przedsionka serca. Z prawej komory serca wychodzi pień płucny, natomiast z lewej – tętnica główna – aorta.

Ujścia pomiędzy przedsionkami i komorami serca tworzą zastawki, które uniemożliwiają cofanie się krwi. W prawym ujściu przedsionkowo-komorowym znajduje się zastawka przedsionkowo-komorowa prawa (trójdzielna), a w lewym – zastawka dwudzielna. W ujściach tętniczych znajdują się również zastawki: zastawka pnia płucnego i zastawka aorty. Serce jest bogato unerwione. Z zakończeń układu nerwowego współczulnego do serca uwalniana jest noradrenalina. Zwiększa ona siłę skurczów mięśnia serca, przyspiesza czynność serca, zwiększa szybkość przewodzenia komórek mięśnia serca.

Naczynia tętnicze:

• transportują krew z serca do tkanek
• utrzymują odpowiednie ciśnienie „napędowe”, które warunkuje właściwy przepływ krwi w całym układzie
• dostosowują dopływ krwi do poszczególnych narządów w zależności od ich potrzeb
• od napięcia ścian naczyń tętniczych zależne jest ciśnienie tętnicze krwi

Naczynia żylne:

• charakteryzują się wysoką podatnością na rozciąganie (dzięki stosunkowo cienkim ścianom)
• mogą pomieścić dużą ilość krwi, nawet 68% objętości krwi („zbiornik objętościowy”)

W czasie prawidłowej pracy serca słyszalne są przez stetoskop dwa tony: niski - oznaczający skurcz i wysoki – rozkurcz. W niektórych chorobach serca powstają też tzw. szmery. Krew płynie bezszmerowo, jeśli przepływ krwi przebiega płynnie. Natomiast w chorobach, w których krew ma zwężone przejście przez naczynia, powstają szmery słyszalne przez stetoskop.

CIŚNIENIE TĘTNICZE:

• ma charakter pulsacyjny
• zapewnia ciągłość przepływu krwi w całym układzie krążenia
• zależy od objętości krwi w naczyniach tętniczych 

W spoczynku serce ludzkie pracuje z częstotliwością ok. 70 uderzeń/min. 
Podczas snu rytm serca ulega zwolnieniu, a podczas wysiłku, stanów emocjonalnych, gorączki itp. – przyspiesza.

Wartość ciśnienia tętniczego oznacza się dwiema liczbami, np. 120/80 mm Hg. 

• Pierwsza liczba oznacza ciśnienie skurczowe (tzw. górne). Jest to ciśnienie panujące w naczyniach w czasie skurczu serca.
• Druga liczba oznacza ciśnienie rozkurczowe określane (tzw. dolne). Jest to ciśnienie panujące w naczyniach w czasie rozkurczu serca.

Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mm Hg)*:

_________________________________________________________

 * dotyczy osób, które nie przyjmują leków nadciśnieniowych