Jajnik – parzysty narząd o migdałowatym kształcie. Leży na bocznej ścianie miednicy. W przekroju można w nim wyróżnić korę i rdzeń. W korze – bogato unaczynionej tkance łącznej luźnej – leżą pęcherzyki jajnikowe zwane mieszkami pierwotnymi. Pęcherzyki jajnikowe przekształcają się w pęcherzyki wzrastające, a te – w dojrzewające. Dojrzały pęcherzyk jajnikowy osiaga średnicę 10 mm. Zawiera komórkę jajową i płyn pęcherzykowy. Cykl dojrzewania pęcherzyka jajnikowego trwa 14 dni. Po tym czasie następuje przerwanie ściany pęcherzyka i wydalenie komórki jajowej. Zjawisko to nazywamy jajeczkowaniem lub owulacją. Pęknięty pęcherzyk przekształca się w ciałko żółte.

Jajowód – parzysty przewód ciągnący się od okolicy jajnika do macicy. Rozpoczyna się ujściem brzusznym, a kończy ujściem macicznym. W jajowodzie wyróżnia się lejek, bańkę, cieśń i część maciczną. Od brzegu lejka odchodzą wypustki (strzępki), które wychwytują jaja do jajowodu. Ściana jajowodu zbudowana jest z błony surowiczej, błony mięśniowej i błony śluzowej.

Macica – znajduje się w miednicy małej, miedzy pęcherzem moczowym a odbytnicą. Kształtem przypomina spłaszczoną gruszkę. W macicy wyróżnia się: dno (zwrócone ku górze i do przodu), trzon (część środkowa) i szyjkę (część dolna). Na granicy trzonu i szyjki znajduje się cieśń macicy. W obrębie trzonu macicy znajduje się jama macicy, która przechodzi w kanał szyjki macicy i otwiera się ujściem do światła pochwy. Ściana macicy składa się z trzech warstw: zewnętrznej (błona surowicza, omacicze), środkowej (trzy warstwy mięśniówki gładkiej) i wewnętrznej (błona śluzowa złożona z dwóch warstw: podstawowa - łącząca się bezpośrednio z mięśniem macicy i grubsza warstwa czynnościowa – ulegająca zmianom w cyklu miesiączkowym).

Pochwa – kanał mięśniowo-błoniasty, który obejmuje część pochwową szyjki macicy i łączy pochwę z jej przedsionkiem. Ujście pochwy u dziewcząt jest zamknięte półksiężycowatym fałdem błony śluzowej – tzw. błona dziewicza. Ścianę pochwy tworzą dwie błony – mięśniowa i śluzowa. Błonę śluzową pokrywa nabłonek wielowarstwowy nie mający gruczołów. Błona śluzowa nawilżana jest śluzem szyjki macicy i wydzieliną z rozpadłych, złuszczonych komórek nabłonka.

Srom niewieści – wyniosłość w kształcie trójkąta leżąca ponad spojeniem łonowym., tzw. wzgórek łonowy. Poniżej znajdują się wargi sromowe większe ograniczające szparę sromu. Przyśrodkowo od warg sromowych większych znajdują się wargi sromowe mniejsze ograniczające przedsionek pochwy. Do przedsionka pochwy uchodzą: cewka moczowa, pochwa i gruczoły przedsionkowe. U podstawy warg sromowych mniejszych znajdują się sploty żylne zwane opuszką przedsionka.

Łechtaczka – pod względem budowy odpowiada prąciu. Składa się z dwóch ciał jamistych, otoczonych błoną białawą i zakończonych żołędzią łechtaczki.

GENETYCZNE PODŁOŻE PŁCI:

Płeć jest zjawiskiem genetycznym, zostaje określona w momencie zapłodnienia. Genetycznie każda komórka ciała ludzkiego składa się 23 par chromosomów somatycznych i 1 pary chromosomów płciowych: u kobiety są to 2 chromosomy typu X - genotyp żeński XX , u mężczyzny jeden chromosom X i drugi (mniejszy) chromosom Y – genotyp męski XY.W następstwie połączeni komórki męskiej z żeńską powstaje komórka potomna o genotypie męskim lub żeńskim.    

STOSUNEK PŁCIOWY I ZAPŁODNIENIE:

W czasie podniecenia i stosunku płciowego dochodzi do analogicznych zmian w narządach płciowych kobiety i mężczyzny. Zmiany te mają podłoże naczyniowe, obejmują także skurcze licznych włókien pasm mięśniowych oraz wzmożone czynności wydzielnicze. U kobiety pobudzeniu seksualnemu towarzyszy obrzmienie piersi, erekcja łechtaczki. W czasie stosunku następuje obfite wydzielanie śluzu z pochwy. Przy orgazmie dochodzi do rytmicznych skurczów pochwy i macicy, przyspieszenia czynności serca, wzrostu napięcia mięsni szkieletowych całego ciała. Jednak orgazm nie występuje zawsze, a jego występowanie nie ma znaczenia dla zapłodnienia. 

Po wytrysku plemniki zachowują zdolność do zapłodnienia przez ok. 2 doby i w tym czasie może dojść do zapłodnienia. Jajo żyje jednak tylko kilkanaście godzin od jajeczkowania. Dojrzałe jajo po opuszczeniu jajnika jest przepychane jajowodem w kierunku macicy, proces ten trwa kilka dni. Do zapłodnienia musi więc dojść w jajowodzie ze wzglądu na krótki czas życia komórki jajowej.  Od momentu wytrysku może do niego dojść w ciągu nawet kilkudziesięciu minut. Z kilkuset milionów plemników wprowadzonych do pochwy, do jajowodu dociera ich już tylko kilka tysięcy. Spośród tych, które znajdą się w pobliżu jaja, tylko jeden wniknie do jego wnętrza. W trakcie zapłodnienia zachodzą w jaju takie przemiany, które uniemożliwiają przeniknięcie do niego kolejnych plemników.Jeżeli do zapłodnienia nie dojdzie, jajo obumiera i zostaje wchłonięte przez komórki błony śluzowej macicy.

CIĄŻA, PORÓD I LAKTACJA:

Wędrówka zapłodnionego jaja jajowodem w kierunku macicy trwa kilka dni. W tym czasie powiększa się ono w drodze szeregu podziałów. W tym czasie komórka jajowa może podzielić się „na dwoje”; dochodzi wówczas do ciąży bliźniaczej jednojajowej. Po dotarciu do macicy jajo jest zawieszone w płynie wypełniającym jamę macicy. Tworzy masę komórkową, która daje początek płodowi, zagnieżdżoną w macicy (przyrośniętą do ściany błony śluzowej macicy). O płodzie mówimy, kiedy u zarodka rozwinie się krążenie płodowe i powstanie łożysko.

Łożysko – narząd zrośnięty z macicą, dzięki któremu odbywa się wymiana substancji (składniki odżywcze i resztkowe produkty metabolizmu płodu) pomiędzy organizmem matki a płodem.

Niezbędnym warunkiem o utrzymania ciąży jest obecność we krwi hormonów: estrogenów i progesteronu. Bez ich aktywności śluzówka macicy uległaby degeneracji i zostałaby wydalona w krwawieniu miesiączkowym.

Ciąża trwa najczęściej 40 tygodni. Od 30 tygodnia następują już jednak sporadyczne, słabe skurcze macicy. W pierwszej fazie porodu są one już regularne; w odstępach 10-15 min. Najczęściej w tym czasie pękają błony płodowe i wylewane są na zewnątrz wody płodowe. Rytmiczne skurcze macicy rozszerzają kanał szyjki macicy i wypychają płód przez szyjkę i pochwę. W większości porodów płód wysuwa się główką na zewnątrz. Rodząca poprzez parcie wspomaga skurcze macicy. Wkrótce po urodzeniu płodu odrywa się łożysko od ścian macicy i zostaje wydalone w końcowej fazie porodu.

Po porodzie dochodzi do zjawiska laktacji (wydzielania mleka); odpowiada za to aktywny hormon – prolaktyna.

Ponowna owulacja po porodzie może rozpocząć się jeszcze w trakcie laktacji; zajście w ciążę jest możliwe także w okresie karmienia piersią!